Zmiana w życiu dziecka - oswajamy nowe i nieznane

Napięcie i stres:

Wszystkie nowe wydarzenia w życiu człowieka niosą ze sobą element niepewności, szereg obaw, lęk przed nieznanym. Zarówno te przykre jak i przyjemne zmiany życiowe są dla nas dorosłych, jak i dla dzieci stresujące. Jednak stres w odpowiedniej dawce służy dziecku, pełni ważną rolę w jego rozwoju. Dzięki niemu dzieci stają się lepiej przystosowane, dojrzalsze, uczą się stawiać czoła różnym wyzwaniom, doświadczają swoich możliwości wpływu na otoczenie, odnoszą szereg małych sukcesów. Jednak, gdy nowe doświadczenie przerasta kompetencje dziecka, okazuje się być ponad jego siły i dyskomfort z tym związany przedłuża się w czasie, dziecko zaczyna doświadczać bezsilności. Może wytworzyć się wtedy u dziecka mechanizm wyuczonej bezradności. Inne reakcje, które mogą pojawić się w takich okolicznościach to:

  • agresja – dziecko zaczyna „radzić” sobie z zaistniałymi zmianami, odreagowując napięcie poprzez bójki i kłótnie z rówieśnikami, przeszkadzanie na lekcjach
  • apatia – inna, alternatywna reakcja, która polega na bierności, wycofaniu się z kontaktów z innymi, dziecko staje się powolne, zobojętniałe na otoczenie
  • fiksacja – stres powoduje, że dziecko zaczyna popadać w rutynę, zaczyna wykonywać nawykowe czynności- np. gry na komputerze, które do niczego nie prowadzą, mogą pojawiać się tiki
  • regresja – dziecko pod wpływem stresu zaczyna zachowywać się jak znacznie młodsze dziecko, „wraca” do wcześniejszych etapów rozwoju, może temu towarzyszyć np. moczenie nocne
  • lęki – pojawiają się różnego rodzaju wyobrażenia i obawy.

Lęki:

W normalnym toku rozwoju, pomiędzy ok. 6 miesiącem a 4 rokiem życia, dziecko przechodzi czas protestu przed oddzieleniem się
od rodziców. Gdy jednak starsze dziecko ogarnia przerażenie przed separacją, strach przed strasznymi wydarzeniami mogącymi spotkać najbliższych, wtedy wykracza to poza normy rozwoju. Dziecko nie chce chodzić do szkoły lub przedszkola, pojawiają się koszmary nocne, objawy somatyczne, takie jak bóle głowy, bóle żołądka, mdłości. Może to świadczyć o lęku separacyjnym, którego pierwsze objawy często pojawiają się w wyniku jakiegoś traumatycznego dla dziecka przeżycia, takiego jak śmierć bliskiej osoby, rozpad rodziny, pobyt w szpitalu, czy też przeprowadzka lub zmiana szkoły albo w wyniku nowego etapu w życiu małego człowieka. Warto pamiętać, że istotną przyczyną pojawienia się lęku separacyjnego u dziecka jest modelowanie lęków prezentowanych przez rodziców. Opiekunowie powinni zatem pomóc dziecku zrozumieć zaistniałe okoliczności, uporządkować mu wiedzę o tym co zastanie, w miarę możliwości zapewnić mu przewidywalność wydarzeń, zapewnić poczucie bezpieczeństwa. A także nauczyć się budować dobrą i stabilną samoocenę u dziecka, poczucie sprawstwa i pewności siebie poprzez zapewnienie mu odpowiednich wyzwań. Niezwykle istotna jest praca rodziców nad obniżaniem własnego poziomu niepokoju
o bezpieczeństwo dziecka. Pamiętajmy, że aura emocjonalna wokół nas udziela się najmłodszym.

Jak przygotować dziecko do czekającej je zmiany życiowej:

  • poprzez wspólne rozmowy, wcześniejsze oswajanie dziecka z tematem nadchodzącej zmiany
  • możliwie wcześniejsze zabranie dziecka w nowe miejsce, do nowej szkoły, na nowe osiedle. Ważne jest pokazanie mu, gdzie będzie jego klasa, nowy pokój, nowe mieszkanie, by mogło w swojej głowie zacząć porządkować nowe okoliczności.
  • poprzez pozwolenie dziecku na dokonywanie różnych wyborów związanych ze zmianą, wybór mebli do nowego pokoju, wspólne kupowanie nowej wyprawki do szkoły, współuczestniczenie.
  • w pierwszym okresie, kiedy wszystko jest jeszcze świeże, zapewnienie dziecku i umożliwienie mu spotkania z kolegami/koleżankami ze starej szkoły, podwórka.
  • nawiązywanie i przypominanie dziecku o różnych sytuacjach, jakim wcześniej stawiło czoła w swoim życiu i które się powiodły
    np. pierwsza lekcja pływania, pierwszy publiczny występ.
  • zadbanie o dobrą atmosferę w rodzinie – zrobienie czegoś wspólnie, co wszystkim sprawi radość – zmiany, stres i frustracje powodują, że my dorośli stajemy się nerwowi i łatwo wybuchamy, co wpływa następnie na wszystkich wokół nas.
  • zwolnienie tempa w nowych okolicznościach, aby znaleźć czas na pobycie razem.
  • subtelne pytanie dziecka jak się czuje, wsłuchiwanie się w to, co mówi oraz obserwowanie jego zachowania.
  • jeśli będzie się czuło zagubione, powiedzenie mu, że to normalne, że potrzebuje więcej czasu, że z nim jesteśmy i chcemy
    je wspierać.
  • zaproszenie do domu przyjaciół dziecka, bliskiej rodziny, by nowe miejsce, nowe okoliczności „wypełniły się” nowymi atrakcyjnymi wydarzeniami i wspomnieniami.
  • przypominanie dziecku sytuacji, gdy jego kolega lub koleżanka przeprowadzili się/byli w podobnej sytuacji i z upływem czasu wszystko się poukładało..

Opracowała: Magdalena Kielbratowska, psycholog

Na podstawie:
Źródło: miesięcznik "Zdrowie" – „Stres pierwszoklasisty”

Źródło: Forum Pediatryczne (Magdalena Janowska, psycholog kliniczny)