Aktualności

2 kwietnia – Światowy Dzień Świadomości Autyzmu

Autyzm – wyraz, który wywołuje na twarzach rodziców strach, trwogę, obawę... Termin, który w ostatnich czasach jest wszechobecny w naszym życiu. Czym tak naprawdę jest? Jakie są jego objawy? Co robić, kogo poprosić o pomoc, gdy obserwujemy, że nasze dziecko zaczyna prezentować nieprawidłowe, niepokojące nas zachowania. 

Co to jest autyzm?

Autyzm jest zaburzeniem neurorozwojowym, czyli zaburzeniem związanym z nieprawidłowym rozwojem mózgu oraz jego funkcjonowaniem. Istotną rolę w jego powstaniu prezentuje podatność genetyczna oraz szerokie grono czynników środowiskowych (głównie biochemicznych), które wciąż są nierozpoznane. Niestety nie można jednoznacznie stwierdzić, skąd bierze się autyzm, bowiem u jego podłoża leżą różne, wchodzące ze sobą w interakcję czynniki. Nie wiadomo także, czy któryś z nich odgrywa zasadniczą rolę w procesie powstania zaburzenia i ostatecznie przesądza o tym, że u dziecka rozwija się właśnie autyzm. Pewne jest natomiast, iż:

  • autyzm około czterokrotnie częściej stwierdzany jest u chłopców niż u dziewcząt;
  • poziom rozwoju umysłowego osób z autyzmem dziecięcym jest zróżnicowany – około ¼ z nich i około połowa osób z zaburzeniami należącymi do autystycznego spektrum ma inteligencję w granicach normy; pozostałe są niepełnosprawne intelektualnie.

Częstotliwość występowania

Badania nad częstością występowania autyzmu są prowadzone na całym świecie, przede wszystkim w Europie, Ameryce Północnej i Azji. Aktualnie ocenia się, że autyzm dziecięcy występuje u co najmniej 1-2 na 1000 dzieci. Natomiast informacje pochodzące z dużych miast w USA wskazują jednak, że może on występować nawet 3-4 na 1000 dzieci w wieku 3 do 10 lat. Zatrważające są również wyniki badań dotyczące zaburzeń należących do spektrum autyzmu, bowiem występują one u 1 na 150 osób, a tym samym są już częstsze u dzieci niż np. cukrzyca czy zespół Downa.

Skąd w takim razie taki duży wzrost częstotliwości występowania autyzmu u dzieci? Przyczyn jest wiele, są to między innymi: zmiany w sposobie definiowania autyzmu, zmienione sposoby przeprowadzania badań przesiewowych dzieci, badanie dzieci w wyodrębnionych grupach obciążonych ryzykiem rozwoju autyzmu, a także wzrost wiedzy u rodziców, klinicystów oraz nauczycieli.

Główne symptomy autyzmu

Zgodnie z obowiązującymi kryteriami diagnostycznymi, autyzm rozpoznawany jest na podstawie występujących u dzieci problemów o charakterze społecznym (ograniczone zdolności w tworzeniu ludzkich relacji oraz utrzymywaniu interakcji społecznych), komunikacyjnym oraz – gdy u dziecka występują ograniczone wzorce zachowania – w zakresie aktywności i zainteresowań. Powyższe kryteria zakładają, że symptomy powinny pojawić się u dziecka przed ukończeniem 36 miesiąca życia. Do czasu, gdy dziecko nie ukończy 3 roku życia, jego diagnoza może opierać się na zaburzeniach występujących tylko w jednym z wymienionych osiowych obszarów. Kluczowe znaczenie mają przy tym problemy w uczestniczeniu przez dziecko w interakcjach z innymi osobami oraz zaburzenia komunikacji społecznej.

  • Trudności w zakresie interakcji społecznych mogą dotyczyć np. inicjowania interakcji, podtrzymywania jej i kończenia w aprobowany przez innych sposób: dziecko nie przejawia empatii (nie reaguje emocjonalnie adekwatnie do emocji innych osób); nie dąży do kontaktu z innymi dziećmi, nie ma typowych relacji z rówieśnikami; woli spędzać czas samotnie niż innymi osobami; nie odpowiada na kontakt wzrokowy lub uśmiech, unika kontaktu wzrokowego; nie naśladuje spontanicznie innych osób, a proszone o naśladowanie ma z tym problemy; nie bawi się w interaktywne gry, takie jak berek, zabawa w chowanego.
  • Trudności w zakresie komunikowania się dotyczą między innymi: rozumienia funkcji komunikowania się; niewerbalnych aspektów komunikacji (patrzenia na rozmówcę podczas rozmowy, używania gestów, uśmiechu do podtrzymania rozmowy); braku typowych form komunikowania się na etapie prewerbalnym (np. wokalizowanie lub wskazywanie); brak komunikowania potrzeb; organizowania informacji tak, by były one zrozumiałe dla rozmówcy, brak rozumienia relacji słuchający – mówiący (i związanej z nią zdolności do naprzemiennego udziału w interakcji i dialogu).
  • Ograniczone wzorce zachowania, zainteresowań i aktywności mogą się przejawiać między innymi: niechęcią do zmian; przywiązaniem do stałych schematów, sposobów postępowania, przedmiotów (tzw. talizmany); schematyzmu w zabawie; uporczywymi, wąskimi zainteresowaniami, manieryzmami ruchowymi (np. chodzenie na palcach, trzepotanie rękami, stukanie, kręcenie palcami, „tańczenie” wokół jakiegoś przedmiotu).

Gdzie można szukać pomocy?

W przypadku autyzmu dziecięcego bardzo ważne jest wczesna diagnoza – najlepiej przed ukończeniem przez dziecko 3 roku życia. 

Pomoc można uzyskać w specjalistycznych poradniach zdrowia psychicznego. W Polsce działa również wiele pozarządowych instytucji pomagającym osobom z autyzmem oraz ich rodzin. 
W Gdańsku pomoc można uzyskać między innymi w:

  1. Stowarzyszenie Pomocy Osobom Autystycznym : http://www.spoa.org.pl/
  2. Poradnia dla osób z autyzmem: http://poradniaautyzm.republika.pl/
  3. Instytut Wspomagania Rozwoju Dziecka: http://www.iwrd.pl/
  4. Centrum terapii i diagnozy zaburzeń rozwojowych: http://cdit.pl/

 

Opracowała: mgr Marta Piwońska, psycholog 

Na podstawie:

1. Pisula, E. (2010). Autyzm. Przyczyny, symptomy, terapia. Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia.

2. Jagielska, G. (2010). Dziecko z autyzmem i zespołem Aspergera w szkole i przedszkolu. Informacje dla pedagogów i opiekunów. Biuletyn informacyjny. Warszawa: Ośrodek Rozwoju Edukacji ORE.